Giới thiệu
Trong bối cảnh xu hướng khử cacbon đang diễn ra trên toàn cầu, việc “xanh hóa vật liệu” trong ngành sản xuất đã trở thành một vấn đề quản trị không thể tránh khỏi. Nhôm, đặc biệt, thường được gọi là “điện năng đóng hộp” do tiêu thụ một lượng điện năng khổng lồ trong quá trình tinh luyện. Tuy nhiên, việc sử dụng vật liệu tái chế mang lại ưu thế vượt trội về môi trường, có khả năng giảm tiêu thụ năng lượng khoảng 97% so với việc sản xuất thỏi nhôm nguyên sinh mới.
Trong bài viết này, chúng tôi tập trung vào ba quốc gia: Nhật Bản, một quốc gia tiên tiến trong lĩnh vực tái chế nhôm; Trung Quốc, quốc gia sản xuất và tiêu thụ lớn nhất thế giới; và Việt Nam, quốc gia đang nhanh chóng gia tăng sự hiện diện với tư cách là ứng cử viên hàng đầu cho chiến lược “Trung Quốc cộng một” (China Plus One). Chúng tôi sẽ so sánh chi tiết các quy định pháp luật, xu hướng công nghệ và môi trường thị trường của từng quốc gia.
Đối với các giám đốc thu mua và quản lý mua hàng, việc xây dựng một chuỗi cung ứng đạt được cả khả năng cạnh tranh về chi phí và giá trị môi trường là một nhiệm vụ cấp bách. Việc hiểu sâu sắc tình hình tái chế ở mỗi quốc gia đóng vai trò như một chiếc la bàn để tránh các rủi ro thu mua trong tương lai và hiện thực hóa việc cung ứng vật liệu ổn định. Hãy cùng tìm hiểu những thay đổi cấu trúc đằng sau lý do tại sao việc thu mua nhôm tại Việt Nam đang thu hút sự chú ý hiện nay.
Xu hướng Khử cacbon Toàn cầu và Bước ngoặt của Ngành Công nghiệp Nhôm
Từ Thỏi nhôm Nguyên sinh đến Thỏi nhôm Tái chế: Con đường Ngắn nhất để Giảm phát thải Phạm vi 3 (Scope 3)
Hiện nay, nhiều doanh nghiệp Nhật Bản đã đặt mục tiêu giảm lượng khí thải CO2 trên toàn bộ chuỗi cung ứng (Phạm vi 3). Trong ngành công nghiệp nhôm, lượng khí thải CO2 đối với “thỏi nhôm nguyên sinh” (vật liệu mới) — được sản xuất bằng cách chiết xuất alumin từ bauxite và xử lý qua quá trình điện phân — đạt mức trung bình toàn cầu khoảng 16,6 tấn cho mỗi tấn thỏi nhôm. Mặt khác, đối với “thỏi nhôm tái chế” (thỏi hợp kim thứ cấp) được sản xuất bằng cách nấu chảy phế liệu, lượng khí thải có thể giảm xuống chỉ còn khoảng 0,5 tấn.
Do sự khác biệt vượt trội về hiệu suất môi trường này, phong trào gia tăng tỷ lệ sử dụng thỏi nhôm tái chế đang được đẩy mạnh, đặc biệt là giữa các nhà sản xuất ô tô và thiết bị điện tử. Theo dự báo của Hiệp hội Nhôm Quốc tế (IAI), nhu cầu nhôm toàn cầu sẽ vượt quá 170 triệu tấn mỗi năm vào năm 2050, với khoảng một nửa trong số đó dự kiến sẽ được đáp ứng bởi vật liệu tái chế.
Chủ nghĩa Dân tộc về Tài nguyên và Cuộc chiến giành Phế liệu
Cùng với sự bùng nổ về nhu cầu, việc đảm bảo nguồn phế liệu nhôm — nguyên liệu thô — đang mang dáng dấp của một “cuộc chiến tài nguyên”. Trước đây, phế liệu phát sinh tại các quốc gia phát triển được xuất khẩu sang các quốc gia mới nổi để tìm kiếm nguồn lao động giá rẻ. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, do việc sửa đổi Công ước Basel và việc thắt chặt các quy định môi trường ở nhiều quốc gia, sự di chuyển qua biên giới ngày càng bị hạn chế. Do đó, các nhà quản lý thu mua buộc phải định nghĩa lại dòng chảy về “nơi phế liệu được tạo ra, nơi nó được tái chế và nơi nó được chuyển hóa thành sản phẩm”.
Tái chế Nhôm tại Nhật Bản: Hiện trạng của “Học sinh Gương mẫu” và Các vấn đề Cấu trúc
Sức mạnh và Giới hạn của Tỷ lệ Tái chế Lon Nhôm 97%
Nhật Bản là một trong những quốc gia tiên tiến hàng đầu thế giới về tái chế nhôm. Theo Hiệp hội Tái chế Lon Nhôm Nhật Bản, tỷ lệ tái chế lon nhôm trong năm tài chính 2022 là 93,9%, duy trì tỷ lệ “Can to Can” (tái chế lon đã qua sử dụng thành lon mới) ở mức khoảng 70%. Hệ thống thu hồi cao này được hỗ trợ bởi ý thức phân loại của người dân và cơ sở hạ tầng thu gom của chính quyền địa phương.
Tuy nhiên, vẫn còn những thách thức đối với nhôm công nghiệp. Nhu cầu nhôm trong nước của Nhật Bản là khoảng 4 triệu tấn, nhưng chỉ riêng lượng phế liệu phát sinh trong nước không thể đáp ứng đủ, dẫn đến sự phụ thuộc 100% vào nhập khẩu đối với thỏi nhôm nguyên sinh. Hơn nữa, liên quan đến việc cung cấp “thỏi hợp kim nhôm (như ADC12)” được sử dụng cho động cơ ô tô và các bộ phận khung gầm, tỷ lệ nhập khẩu đang tăng lên hàng năm do năng lực sản xuất trong nước bị thu hẹp.
Chi phí Năng lượng Tăng cao và Sự suy giảm Năng lực Tái chế Trong nước
Điều đang ảnh hưởng nặng nề đến ngành công nghiệp tái chế của Nhật Bản là chi phí điện và khí đốt tăng cao. Việc nấu chảy nhôm đòi hỏi một lượng nhiệt năng khổng lồ, và chi phí năng lượng tăng cao chuyển trực tiếp vào chi phí gia công (biên lợi nhuận cán).
Ngoài ra, do thiếu hụt lao động và cơ sở vật chất lão hóa, việc ngừng hoạt động hoặc sáp nhập các nhà sản xuất hợp kim thứ cấp trong nước đang diễn ra. Kết quả là, ngành sản xuất Nhật Bản ngày càng khó “thu mua ổn định thỏi nhôm tái chế chất lượng cao chỉ từ trong nước”, bước vào giai đoạn mà sự hợp tác với các đối tác nước ngoài là điều cần thiết.
Tái chế Nhôm tại Trung Quốc: Thắt chặt Quy định và Biến động Thị trường
Những thay đổi kể từ chính sách “Bảo kiếm Quốc gia” (National Sword)
Trung Quốc từng chấp nhận phế liệu từ khắp nơi trên thế giới như là “bãi rác” lớn nhất thế giới, nhưng kể từ chính sách “Bảo kiếm Quốc gia” năm 2017, nước này đã cấm hoàn toàn việc nhập khẩu chất thải rắn. Điều này đã cắt đứt việc nhập khẩu phế liệu tạp chất, độ tinh khiết thấp, chuyển đổi hệ thống sang chỉ chấp nhận nguyên liệu thô cao cấp.
Sự thay đổi chính sách này đã làm thay đổi hoàn toàn dòng chảy phế liệu trên toàn thế giới. Một phần phế liệu mất điểm đến đã chảy vào Đông Nam Á, trong khi tại Trung Quốc, việc xây dựng hệ thống tái chế “kiểu tuần hoàn nội địa” đang được tiến hành với tốc độ nhanh chóng.
Kế hoạch 5 năm lần thứ 14 và Nhu cầu Nội địa Khổng lồ
Chính phủ Trung Quốc đang thúc đẩy mạnh mẽ quá trình khử cacbon của ngành công nghiệp nhôm hướng tới việc hiện thực hóa “Đạt đỉnh Carbon và Trung hòa Carbon”. Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia đã đặt mục tiêu nâng sản lượng nhôm tái chế lên 11,5 triệu tấn vào năm 2025.
Sản lượng ô tô tại Trung Quốc vượt quá 27 triệu chiếc mỗi năm (2022), và việc phổ cập xe điện (EV) đang diễn ra với tốc độ nhanh nhất thế giới. Cùng với đó, nhu cầu về nhôm làm vật liệu nhẹ đang bùng nổ, củng cố xu hướng tiêu thụ phế liệu phát sinh trong nước ngay tại nội địa. Nói cách khác, đối với các doanh nghiệp Nhật Bản, Trung Quốc đang thay đổi bản chất từ một “nguồn thu mua giá rẻ” thành một “thị trường tiêu thụ khổng lồ (đối thủ cạnh tranh)”.
Tái chế Nhôm tại Việt Nam: Tiềm năng như một Trung tâm Sản xuất Mới nổi
Sửa đổi Luật Bảo vệ Môi trường và Giới thiệu EPR (Trách nhiệm Mở rộng của Nhà sản xuất)
Tại Việt Nam, như một biện pháp đối phó với ô nhiễm môi trường đi kèm với tăng trưởng kinh tế nhanh chóng, “Luật Bảo vệ Môi trường (LEP 2020)” đã được sửa đổi vào năm 2020 và có hiệu lực từ năm 2022. Đáng chú ý ở đây là việc giới thiệu EPR (Trách nhiệm Mở rộng của Nhà sản xuất). Điều này bắt buộc các nhà sản xuất và nhập khẩu phải tái chế sản phẩm và vật liệu đóng gói, thúc đẩy quá trình hiện đại hóa của toàn bộ ngành công nghiệp tái chế.
Chính phủ Việt Nam đã xác lập việc xây dựng “Kinh tế Tuần hoàn” như một chiến lược quốc gia, thay vì chỉ đơn thuần là xử lý chất thải, và đang tích cực thu hút các doanh nghiệp nước ngoài sở hữu công nghệ tái chế.
Từ “Trung Quốc cộng một” đến “Căn cứ Chiến lược”
Việt Nam đã được chọn là ứng cử viên hàng đầu cho “Trung Quốc cộng một” từ quan điểm phân tán rủi ro địa chính trị. Tuy nhiên, liên quan đến tái chế nhôm, Việt Nam đang thiết lập những lợi thế độc đáo của riêng mình ở ba điểm sau:
- Dễ dàng tập kết phế liệu: Với sự tập trung của các ngành công nghiệp sản xuất trong nước, lượng phế liệu gia công (Process Scrap) chất lượng cao đang gia tăng. Ngoài ra, với vị trí địa lý nằm giữa Nhật Bản, Trung Quốc và ASEAN, Việt Nam hoạt động hiệu quả như một trung tâm logistics.
- Chi phí năng lượng và Lực lượng lao động: Ngoài chi phí nhân công tương đối rẻ hơn so với Trung Quốc và Nhật Bản, việc đưa vào sử dụng năng lượng tái tạo cũng đang tiến triển, tạo ra một môi trường dễ dàng duy trì khả năng cạnh tranh về chi phí.
- Chuyển giao công nghệ Nhật Bản: Các doanh nghiệp Nhật Bản như Daiwa Aluminum đã tham gia vào thị trường, mang theo các tiêu chuẩn kiểm soát chất lượng tương đương với Nhật Bản (như tuân thủ tiêu chuẩn JIS), qua đó cải thiện đáng kể chất lượng hàng hóa sản xuất tại địa phương.
Sáng kiến của Daiwa Aluminum Vietnam
Chúng tôi, Daiwa Aluminum Vietnam, có trụ sở tại khu công nghiệp gần Thành phố Hồ Chí Minh, triển khai các công nghệ phân loại, nấu chảy và điều chỉnh thành phần tiên tiến được trau dồi tại Nhật Bản.
Ngoài phế liệu thu mua tại địa phương, chúng tôi sử dụng phế liệu nhập khẩu khi cần thiết để sản xuất các thỏi hợp kim nhôm cao cấp (ADC12, ADC6, hợp kim thành phần đặc biệt, v.v.). Đáng chú ý, thông qua cơ chế tái chế độc đáo của mình, chúng tôi có thể đề xuất “Tái chế Khép kín” (Closed-Loop Recycling), nơi phế liệu từ nhà máy của khách hàng được thu hồi và trả lại dưới dạng thỏi nhôm. Điều này đồng thời hiện thực hóa việc đảm bảo truy xuất nguồn gốc và giảm thiểu lượng khí thải CO2.
So sánh và Lựa chọn mà Người phụ trách Thu mua cần Lưu ý
Tóm tắt So sánh Ba Quốc gia
Để xây dựng chiến lược thu mua, chúng tôi tóm tắt các đặc điểm của ba quốc gia dưới đây:
- Nhật Bản: Công nghệ và độ tin cậy ở mức cao nhất, nhưng chi phí năng lượng cao và năng lực cung ứng có giới hạn. Từ quan điểm BCP (Kế hoạch kinh doanh liên tục), việc phụ thuộc 100% vào trong nước có rủi ro cao.
- Trung Quốc: Sở hữu quy mô áp đảo, nhưng năng lực xuất khẩu không rõ ràng do ưu tiên nhu cầu nội địa. Dễ bị ảnh hưởng bởi rủi ro địa chính trị và biến động tỷ giá hối đoái.
- Việt Nam: Đang trong giai đoạn tăng trưởng, với sự cân bằng giữa chi phí và chất lượng đang trở nên tối ưu. Các nhà cung cấp Nhật Bản đã tham gia thị trường, cho phép giao tiếp bằng tiếng Nhật và đáp ứng chi tiết về chất lượng.
Tại sao nên Thu mua từ Việt Nam ngay bây giờ?
Mặc dù việc giảm chi phí là rõ ràng, nhưng lợi ích lớn nhất là “sự kiên cường của chuỗi cung ứng”. Thời gian vận chuyển đến Nhật Bản không khác biệt đáng kể so với Trung Quốc (khoảng 1-2 tuần bằng đường biển), và cũng có thể tận hưởng các lợi ích từ thuế quan trong khu vực ASEAN (như ATIGA).
Hơn nữa, về mặt chất lượng, nếu thu mua từ một nhà máy Nhật Bản đã trang bị các máy quang phổ và lò nấu chảy mới nhất, chất lượng tương đương với sản phẩm nội địa Nhật Bản sẽ được đảm bảo. Kỷ nguyên của “giá rẻ nhưng chất lượng kém” đã kết thúc; hiện nay, Việt Nam đang được lựa chọn làm căn cứ để thu mua “nhôm xanh chất lượng cao với mức giá hợp lý”.
Kết luận
Trong bài viết này, chúng tôi đã so sánh tình hình tái chế nhôm tại Nhật Bản, Trung Quốc và Việt Nam, đồng thời giải thích các thách thức và khả năng tương ứng của họ.
- Tăng tốc Khử cacbon: Tái chế nhôm là quân bài chủ lực để giảm CO2, khiến việc sử dụng thỏi nhôm tái chế trở thành yêu cầu bắt buộc.
- Giới hạn của Nhật Bản: Do sự suy giảm năng lực xử lý trong nước và chi phí cao, tầm quan trọng của việc thu mua từ nước ngoài đang gia tăng.
- Sự trỗi dậy của Việt Nam: Thông qua sự phát triển pháp lý và chuyển giao công nghệ Nhật Bản, Việt Nam đang trưởng thành như một “căn cứ cung ứng thứ ba” chất lượng cao và cạnh tranh về chi phí.
Đối với các giám đốc thu mua và quản lý mua hàng, chúng tôi thực sự khuyên bạn nên xem xét lại các chuỗi cung ứng hiện có và kết hợp chiến lược tùy chọn Việt Nam. Đặc biệt khi ưu tiên sự ổn định chất lượng vật liệu và khả năng truy xuất nguồn gốc, quan hệ đối tác với một nhà sản xuất Nhật Bản bám rễ tại địa phương là chìa khóa thành công.
Daiwa Aluminum Vietnam cung cấp các giải pháp toàn diện từ phát triển hợp kim phù hợp với nhu cầu của khách hàng đến xây dựng các cơ chế hoàn trả phế liệu. Chúng tôi cũng có thể cung cấp ước tính chi phí và mẫu chất lượng, vì vậy hãy cân nhắc chúng tôi cho bước đi chiến lược tiếp theo của bạn.